porady prawne

formalności

Formalności jakie dopełnić musi rodzina w związku ze śmiercią najbliższej osoby.

  1. KARTA ZGONU

Kartę zgonu wystawia lekarz. Jeśli zgon nastąpił w szpitalu, będzie to lekarz prowadzący oddział, na którym osoba przebywała, jeżeli zgon nastąpił w domu należy wezwać lekarza rodzinnego (w dni powszednie w godzinach pracy przychodni) albo lekarza pogotowia (po godzinie 18:00, w dni wolne od pracy). Karta zgonu wydawana jest bezpłatnie w jednym egzemplarzu, warto ją skserować.

Jeżeli istnieje konieczność przeprowadzenia sekcji zwłok, ciało trafia do zakładu medycyny sądowej. Po przeprowadzeniu sekcji zwłok, co może potrwać kilka dni, zakład medycyny sądowej wystawi Kartę zgonu na podstawie przedłożonego dokumentu tożsamości osoby zmarłej (zawierającego numer PESEL) oraz po przedłożeniu zezwolenia prokuratury na odbiór zwłok. Szczegółowe warunki odbioru Karty zgonu i odbioru zwłok oraz uiszczenia opłat za ich przechowanie ustalają poszczególne zakłady.

Mając Kartę zgonu należy skontaktować się z zakładem pogrzebowym, który przewiezie ciało zmarłego do kostnicy (miejskiej albo własnej).

  1. 2.     AKT ZGONU

Zgon osoby należy zgłosić w ciągu trzech dni od dnia śmierci w Urzędzie Stanu Cywilnego właściwego dla miejsca, w którym nastąpił zgon. Wyjątkowo zgłoszenia można dokonać w urzędzie ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego lub miejsca, w którym został pochowany – w urzędzie trzeba będzie wyjaśnić, z jakiego powodu. Uzyskanie Aktu zgonu można zlecić zakładowi pogrzebowemu.

Podstawa prawna: art. 10, art. 11 ust. 2, art. 64 Ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego.

Do zgłoszenia śmierci i uzyskania aktu zgonu potrzebne są następujące dokumenty:

-       karta zgonu wystawiona przez lekarza stwierdzającego zgon

-       dowód osobisty osoby zmarłej

-       w przypadku mężczyzn do 50. roku życia posiadających książeczkę wojskową –książeczka wojskowa (jest przebijana w celu dezaktualizacji)

-       odpis aktu urodzenia (w przypadku śmierci dziecka).

Skrócony odpis aktu zgonu wydawany jest bezpłatnie w trzech egzemplarzach – warto od razu złożyć taki wniosek na piśmie, wzór dostępny jest w internecie. Należy w nim podać w jakim celu potrzebny jest nam odpis oraz czy odbierzemy go w tym samym urzędzie, czy w innym (np. naszego miejsca zamieszkania). Kolejne odpisy wydawane są za opłatą – 22 złote za odpis skrócony, 33 złote za odpis zupełny.

Podstawa prawna: załącznik do Ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej

Jeśli do zgonu doszło za granicą i nie został on tam zarejestrowany, można zarejestrować go w Polsce.

 UWAGA - należy sprawdzić, czy dane w akcie są zgodne!

Osoby uprawnione do zgłoszenia zgonu to przede wszystkim małżonek, dzieci, najbliżsi krewni i powinowaci. Podczas wizyty w urzędzie stanu cywilnego należy przedstawić swój dowód osobisty. Jeśli zmarły pozostawał w związku małżeńskim, od małżonka wymagany jest dowód osobisty albo odpis skrócony aktu małżeństwa. Jeśli zgon nastąpił w szpitalu, on powinien dokonać zgłoszenia.

Podstawa prawna: art. 65 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego

  1. 3.     POGRZEB I ZASIŁEK POGRZEBOWY

Formalności związane z pogrzebem i wypłatą zasiłku pogrzebowego zazwyczaj załatwia zakład pogrzebowy. Przy organizacji pogrzebu podpisuje się odpowiednie upoważnienie. Formalności dotyczące pogrzebu to data, miejsce pochówku, szczegóły nabożeństwa żałobnego, wybór trumny.

Zakład pogrzebowy zwykle wymaga następujących dokumentów:

-       karta zgonu

-       dowód osobisty osoby zmarłej

-       zaświadczenie z zakładu pracy o zatrudnieniu (NIP i PESEL zmarłego jest potrzebny) lub ostatni odcinek renty lub emerytury

Jeśli spraw nie załatwia firma pogrzebowa - to trzeba zanieść do zgodnego z meldunkiem osoby zmarłej oddziału ZUS następujące dokumenty i tam je rozliczyć:

-       wniosek o wypłatę zasiłku pogrzebowego (druk ZUS Z-12 dostępny na stronie www.zus.pl),

-       skrócony odpis aktu zgonu,

-       oryginały rachunków poniesionych kosztów pogrzebu (warto je skserować i zachować kopie)

-       dokumenty świadczące o pokrewieństwie lub powinowactwie (skrócone odpisy aktów stanu cywilnego lub dowody osobiste)

-       zaświadczenie płatnika składek (czyli najczęściej pracodawcy) o podleganiu ubezpieczeniu rentowemu w dniu śmierci.

Od 1 marca 2011 roku - wysokość zasiłku pogrzebowego to 4000 PLN. Wniosek należy złożyć w przeciągu 12 miesięcy od dnia śmierci.

Podstawa prawna: art. 80, art. 81 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

  1. 4.     RENTA

Jeśli osoba zmarła pracowała co najmniej 5 lat w ciągu ostatnich 10 lat, to dzieciom, żonie i rodzicom może przysługiwać renta z ZUS. Należy wypełnić formularz ZUS Rp-2 wraz z załącznikiem ZUS Rp-2a i złożyć w oddziale właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby wnioskującej. Kwestie rent reguluje ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. W zależności od ilości uprawnionych osób renta wynosi od 85% świadczenia, które przysługiwało zmarłemu - przy jednej osobie, 90% - przy dwóch osobach, do 95% - przy trzech i więcej osobach.

Podstawa prawna: art. 65 i następne ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Dodatkowe informacje: http://www.zus.pl/default.asp?id=404&p=4&idk=

  1. 5.     ODPRAWA POŚMIERTNA

Jeśli osoba zmarła pracowała to dział księgowości wyliczy i wypłaci spadkobiercom należną kwotę odprawy z pracy. W zależności od stażu pracy wyniesie ona równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia (przy pracy mniej niż 10 lat u danego pracodawcy), trzymiesięcznego (przy pracy co najmniej 10 lat) albo sześciomiesięcznego (przy pracy ponad 15 lat). Oprócz tego pracodawca wypłaci zaległe wynagrodzenie czy ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Odprawa pośmiertna przysługuje rodzinie zmarłego, który w chwili śmierci pozostawał w stosunku pracy, ewentualnie pobierał zasiłek z tytułu niezdolności do pracy na skutek choroby. Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny, jeśli taka osoba jest tylko jedna (np. małżonek) to dostaje on połowę kwoty.

Podstawa prawna:  art. 93 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Zasiłek losowy zależy od pracodawcy, jeżeli w danym zakładzie pracy będzie go uwzględniał regulamin wynagrodzeń bądź inny wewnętrzny akt, to pracodawca powinien go wypłacić.

  1. 6.     URLOP OKOLICZNOŚCIOWY

Na czas formalności związanych z pochówkiem pracownikowi przysługuje urlop okolicznościowy, o którego udzielenie należy zwrócić się z wnioskiem do pracodawcy. Wymiar urlopu zależy od stopnia pokrewieństwa: dwa dni przysługują w przypadku zgonu małżonka, dziecka, rodzica, ojczyma, macochy. Jeden dzień w przypadku zgonu rodzeństwa, babci, dziadka lub innej osoby pozostającej na naszym utrzymaniu lub pod bezpośrednią opieką. Jest to dodatkowy urlop, niewliczany do puli urlopu wypoczynkowego.

Podstawa prawna: § 15 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy.

  1. 7.     NABYCIE ALBO ODRZUCENIE SPADKU

Po pogrzebie należy przeprowadzić sprawę spadkową lub u notariusza wyrobić akt poświadczenia dziedziczenia. Upraszczając, spadek można przyjąć lub odrzucić, przy czym przyjąć można bez ograniczeń za długi spadkowe (tak zwane przyjęcie proste) albo z ograniczeniem odpowiedzialności (tak zwane przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza). Należy to zrobić w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania, czyli od dowiedzenia się o śmierci spadkodawcy. Co istotne, brak złożenia oświadczenia powoduje przyjęcie domniemanie, że spadek przyjęliśmy bez ograniczeń za długi spadkowe. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem.

Podstawa prawna: art. 1012 i następne ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się w Sądzie właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy wniosku albo u każdego notariusza (bez rejonizacji). Obie drogi nabycia spadku są równoprawne, przy czym aktu poświadczenia dziedziczenia nie można uzyskać w sytuacji spornej co do kręgu osób uprawnionych i podziału spadku.  

Wybierając drogę sądową otrzymujemy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, w którym wymienia się spadkodawcę, spadkobierców i wysokość ich udziałów. Postanowienie to uprawomocnia się po 21 dniach licząc od dnia następnego po rozprawie, o ile nie zostanie zaskarżone.

Wybierając notariusza, otrzymujemy akt poświadczenia dziedziczenia.

Koszty notariusza to 50 zł za sporządzenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, 50 zł za otwarcie i ogłoszenie testamentu, 150 zł za sporządzenie protokołu dziedziczenia i aktu poświadczenia (plus 23 % podatku VAT), dodatkowo 7,38 zł brutto za stronę wypisu.

Koszty sądowe to 50 zł od każdego spadkobiercy, dodatkowo 7,38 zł brutto za stronę odpisu. Są to jednak tylko podstawowe kwoty, gdy nie ma spornej sytuacji.
Spadek możemy dostać w ramach dziedziczenia ustawowego albo na podstawie testamentu. Jeśli zmarły nie pozostawił testamentu, będzie nam potrzebny:

-       odpis skrócony aktu zgonu,

-       jeżeli są dzieci lub wnuki, to ich odpisy aktów urodzenia, a jeżeli są zamężne to odpisy skrócone aktów małżeństwa, jeśli rozwiedzione – to odpisy skrócone aktów małżeństwa z wpisaną adnotacją,

-       jeżeli jest małżonek, to odpis skrócony aktu małżeństwa.

UWAGA - należy sprawdzić czy dane w aktach są zgodne!

Gdy spadkodawca pozostawił po sobie testament, potrzebny będzie:

-       odpis skrócony aktu zgonu,

-       testament (jeśli jest ich kilka to wszystkie egzemplarze, w razie wątpliwości co do prawdziwości notariusz może odmówić poświadczenia dziedziczenia i skierować sprawę do sądu),

-       wypis aktu notarialnego (jeżeli testament został sporządzony u notariusza).

Gdy do osób uprawnionych do dziedziczenia należą osoby mieszkające za granicą należy od nich uzyskać pełnomocnictwa do sprawy spadkowej, bądź też pełnomocnictwa dla doręczeń, co na pewno przyspieszy przeprowadzenie sprawy spadkowej.
Od chwili zarejestrowania u notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia lub od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu, spadkobierca musi zgłosić spadek w Urzędzie Skarbowym. Spadkobiercy z pierwszej grupy, czyli (najprościej tłumacząc) najbliższa rodzina zwolniona jest z podatku od spadku, pozostali muszą rozliczyć i zapłacić należny podatek. W terminie 6 miesięcy, na formularzu SD-Z2 (jeśli jest zwolniony) albo w terminie 1 miesiąca, na formularzu SD-3 (jeśli nie jest zwolniony).

Podstawa prawna: art. 4a, art. 17a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

  1. 8.     KSIĘGI WIECZYSTE

Jako spadkobierca jesteś zobowiązany do ujawnienia prawa własności nieruchomości w księgach wieczystych. Jest to możliwe mając wypis aktu poświadczenia dziedziczenia lub odpis prawomocnego orzeczenia sądu. Wniosek KW_wpis (dostępny w wydziałach ksiąg wieczystych oraz na stronie www.ms.gov.pl) składa się w wydziale ksiąg wieczystych Sądu Rejonowego, właściwym dla nieruchomości uzyskanej na podstawie spadku. Koszt to 150 złotych od każdej księgi wieczystej (czasem nieruchomość posiada kilka ksiąg wieczystych).

  1. 9.     BANK

Do zamknięcia konta, zablokowania karty i rozwiązania umowy wystarczy akt zgonu, ale do odblokowania środków niestety nie - wymagane jest poświadczenie dziedziczenia lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy starannie prześledzić umowę podpisaną z bankiem, żeby uniknąć nieprzewidzianych sytuacji, jak chociażby naliczanych odsetek powstałych w związku z debetem na karcie kredytowej. Należy też zadbać o umowy kredytu. Szczegółowe warunki postępowania określa każdy bank indywidualnie.

Na mocy prawa bankowego, bank w którym zmarły miał założone konto, ma obowiązek wypłacić kwotę wydaną na koszty pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki dokumentujące poniesione koszty. Ograniczeniem jest tu wysokość nieprzekraczająca kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku,

Podstawa prawna: art. 55 i następne ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe

  1. 10. UMOWY

Należy pamiętać o zamknięciu wszystkich zobowiązań, jakie miała zmarła osoba. Należy złożyć odpis aktu zgonu u operatora sieci komórkowej w celu zakończenia umowy. Inne umowy, które są potrzebne (telefon stacjonarny, media, opłaty) należy przepisać na spadkobierców. W pozostałych firmach przedstawiać jedynie odpis aktu zgonu i raczej domagać się, żeby pozostawili sobie kserokopię.

  1. 11.  FIRMA

Jeżeli zmarły posiadał własną działalność gospodarczą czy spółkę, sprawy te reguluje ustawa o swobodzie działalności gospodarczej, Kodeks cywilny, Kodeks spółek handlowych i Ordynacja podatkowa. Z uwagi na rozległość tego zagadnienia, zwracamy jedynie uwagę na to, że spadkobiercy także będą musieli zadbać o sprawy związane z działalnością (dopilnować wygaśnięcia umów, leasingów, najmu, wypłaty wynagrodzenia pracownikom itp.). Jeśli zmarły prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, zakończy się ona z mocy prawa. Przy spółkach osobowych w zależności od umowy między wspólnikami, może zaistnieć sytuacja, że udziały zmarłego przejdą na spadkobierców, ale śmierć wspólnika może być też przesłanką do rozwiązania spółki. W spółkach kapitałowych udziały albo akcje wchodzą w skład spadku, chyba że umowa spółki stanowić będzie inaczej, wtedy spadkobiercom należeć się będzie rekompensata pieniężna.

  1. 12. UBEZPIECZENIE

O ile pracownik był ubezpieczony w pracy w ramach ubezpieczenia grupowego - należy ubiegać się o wypłatę ubezpieczenia.

Jeśli chodzi  o dodatkowe ubezpieczenia - na życie w różnych ubezpieczalniach – należy sprawdzić w umowie konta bankowego, OFE, inne i następnie je zrealizować.
Gdy osoba zginęła w wypadku spowodowanym przez  inną osobę (najczęściej wypadki samochodowe, ale nie tylko) należy wystąpić do Ubezpieczyciela sprawcy o zadośćuczynienie, zwrot kosztów pogrzebu (pamiętajmy, że ZUS zwraca koszty  do ustalonej kwoty). Do ubezpieczyciela można wystąpić również o rentę wyrównawczą: czyli różnicę między tym, co mielibyśmy w przeliczeniu na osobę, gdyby nie śmierć, a otrzymywanym świadczeniem z ZUS. O  podwyższenie renty wyrównawczej można również występować do Ubezpieczyciela, gdy zachodzi zmiana okoliczności - tj. w pracy są kolejne podwyżki, których już zmarły nie dostanie, a renta z ZUS nie jest waloryzowana do tych zarobków.

Jeżeli zostałeś wskazany jako uposażony w umowie ubezpieczenia na życie, to śmierć bliskiej osoby, która Cię wskazała, jest zdarzeniem uprawniającym do otrzymania świadczenia. Jego wysokość zależy od sumy ubezpieczenia wpisanej w umowie, podpisanej przez zmarłego z towarzystwem ubezpieczeń. Każdy z zakładów podaje indywidualne terminy, co do realizacji świadczeń, jednak nie powinien być dłuższy niż 30 dni. Roszczenie względem zakładu ubezpieczeń przedawnia się z upływem 3 lat od zdarzenia tj. śmierci. Bieg ten przerywa zgłoszenie roszczenia jak i jego uznanie. Roszczenie należy zgłosić do właściwego towarzystwa ubezpieczeń, a następnie wskaże ono, jakich wymaga dokumentów. Oprócz standardowych dokumentów (akt zgonu, karta zgonu, dokument tożsamości) mogą wymagać dokumentu wyjaśniającego okoliczności zdarzenia (np. protokół wypadkowy z miejsca pracy, notatka służbowa policji, dokumentacja lekarska z placówek medycznych).

  1. 13.  NAJEM

W przypadku spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu, które przysługiwało małżonkom, po śmierci jednego z nich, prawo przechodzi na drugiego. Warunkiem jest złożenie spółdzielni deklaracji członkowskiej w przeciągu 1 roku od dnia śmierci. Co ważne, nie tylko małżonek ale też „osoba, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu”, czyli konkubent, jest uprawniona do spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu.

Podstawa prawna: art. 13 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych.

W przypadku najmu mieszkania, w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, osoby, wobec których płacił (lub był zobowiązany płacić) alimenty, konkubent. Warunkiem jest, żeby osoby te stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. W innym wypadku, stosunek najmu wygaśnie.

Podstawa prawna: art. 691 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

  1. 14.  SAMOCHÓD

Jeśli spadkodawca posiadał samochód, należy go przerejestrować w Wydziale Komunikacji Urzędu Miasta (właściwego dla adresu zameldowania właściciela pojazdu).  Potrzebne będą:

-       wniosek o rejestrację,

-       dokument tożsamości,

-       dokumenty pojazdu: karta pojazdu, dowód rejestracyjny, tablice rejestracyjne, ważna polisa OC (do wglądu),

-       wypis aktu poświadczenia dziedziczenia lub odpis prawomocnego orzeczenia sądu.

Wszystkie akty prawne znajdują się na stronie http://isap.sejm.gov.pl (pobierając plik należy wybrać wersję ujednoliconą).

Wszystkie aktualne formularze wniosków i oświadczeń, których można używać w korespondencji formalnej z ZUS po ich wydrukowaniu i wypełnieniu znajdują się na stronie http://www.zus.pl/default.asp?p=1&id=1083

Drodzy Czytelnicy! Dokładamy wszelkich starań, aby nasza strona była Wam jak najbardziej pomocna. Pamiętajcie jednak, że każda życiowa sprawa, problem, zagadnienie jest wyjątkowe i indywidualne, może wymagać profesjonalnej pomocy.
Nasza strona nie jest poradnikiem, ani encyklopedią wiedzy.
Fundacja Nagle Sami, nasi współpracownicy i przyjaciele dokładają wszelkich profesjonalnych starań, ale ze względu na zawiłość większości spraw, nie mogą ponosić odpowiedzialności, za działania podejmowane przez Was na podstawie zawartych tu informacji.

© 2012 Fundacja Nagle Sami. Wszelkie prawa zastrzeżone.