2017

Co to jest genogram? Dlaczego ta metoda jest dobra do pracy z osobami w żałobie?

dr Piotr Kiembłowski – Członek Zarządu Fundacji NAGLE SAMI. Psycholog, psychoterapeuta, trener biznesu opowiada o pracy z genogramem:

Genogram jest pomocniczą techniką pracy psychoterapeutycznej, dzięki której osoba w terapii może zobaczyć siebie, swoje zachowania i postawy wobec innych w kontekście zasad, wartości, zachowań przodków. Często zadajemy sobie pytanie dlaczego i skąd wiemy co powinniśmy robić, a co nie jest dobrze widziane. Wiele z  naszych zachowań wynika z akceptowanych lub zakazanych zachowań w rodzinach rodziców.

Oczywiście dorastając i uniezależniając się od rodziny, pochodzenia tworzymy własną osobowość, ale nawet wtedy punktem odniesienia są wryte w naszą pamięć słowa ważnych osób z naszej rodziny – rób tak, bo warto, ale uważaj i nie rób tak i tak. Często dopiero rozmawiając z terapeutą o swojej rodzinie, o tym jak zachowywali się rodzice i dziadkowie, a czasem i pradziadkowie (jeśli nie żyją – zostaje pamięć na czym im zależało, co przekazywali swoim dzieciom) osoba w terapii może uświadomić sobie, że jej myślenie jest konsekwencją działań i zachować przodków. Taka osoba może się przekonać, że jej działania często są ograniczone dawnym planem i zasadami, które miały przodkom pomagać żyć, lub wynikać z trudnych doświadczeń, jakie wiązały się np. z przetrwaniem podczas wojen, dbaniem o majątek, stosunkiem do wykształcenia czy wyborów zawodów, które są warte zdobycia.

Od strony graficznej genogram przypomina odwrócone (przodkowie wrysowani są na górze grafu) drzewo genealogiczne, obejmuje jednak nie jedną, a dwie linie rodzinne – od strony matki i ojca. Założeniem twórców tej metody jest pokazanie, że to jak funkcjonujemy w świecie społecznym jest pochodną tego, jak ukształtowali nas nasi rodzice, a ich, ich rodzice.

W tej zależności od pokoleniowych przekazów tworzymy nasze rodziny, czasem bez świadomości tego, co nas obciąża, stanowiąc bariery, których pokonać nie możemy. Praca z genogramem to wspólna, z podopiecznym Fundacji, analiza historii przodków, relacji jakie łączyły ludzi – tych dobrych (sukcesy, zwycięstwa, dokonania, czyny bohaterskie) i tych trudnych (choroby, porażki, uzależnienia, stosowanie przemocy lub bycie jej ofiarą, zdrady czy wejście w konflikt z prawem). Zdobywanie tych informacji, często ukrywanych przez członków rodziny, pomaga nam spojrzeć na nasze zasoby i ograniczenia. Wszak pochodzimy od osób, które albo były w czymś sprawne i to było przedmiotem rodzinnej dumy i było promowane, ale również „dziedziczymy” społeczne i osobiste cechy, które nie muszą być czymś, z czego jesteśmy dumni.

To, że staramy się za wszelką cenę pokonywać trudności mogło być np. przekazywane jako naczelna zasada działania – „walcz za wszelką cenę i nie poddawaj się – w naszej rodzinie nie ma miejsca na słabość”. Jeśli mamy obawy przed wchodzeniem w bliskie relacje może być to odwzorowane w tym, że w przeszłości wiele związków w rodzinie okazywało się nietrwałych – przerywały je rozstania, choroby, zakazy by nie wiązać się z osobami o takim bądź innym pochodzeniu. Wówczas naczelnym przekazem może być zdanie – „na innych nie ma co liczyć, trzeba iść samotnie przez życie, wtedy mniej boli, bo mniej osób może Cię zranić”. Takich przekazów może być bardzo wiele i wypełniają one przekazy kierowane wprost do nas, albo nagradzane w życiu rodziny, tak, że chcemy je spełniać.

W pracy z osobami w żałobie genogram może sprawiać, że śmierć staje się trochę bardziej zwyczajna – bo w samej strukturze zapisu widać i narodziny i śmierć jako coś naturalnego, wpisanego w życie rodziny. Genogram pozwala też zobaczyć, że są jeszcze inne osoby w rodzinie, które mogą dać nam wiedzę o zmarłych, lub u których można szukać pomocy, a które zostały w cieniu i nie są dobrze nam znane. Zwłaszcza dla osób nastoletnich, które straciły jednego lub obydwoje rodziców dawno i nie pamiętają ich zbyt dobrze lub wcale. Praca nad przygotowaniem genogramu może być ciekawa i ważna – muszą bowiem dotrzeć do innych członków rodziny, odszukać zdjęcia, porozmawiać z nimi o swoim ojcu, matce, rodzeństwie. Taki pretekst, by zdobyć informacje jest ważnym elementem budowania swojej tożsamości i może uwolnić od niepewności i sprawić, że nurtujące od lat pytania, jaką osobą był nieznany zmarły znajdą odpowiedź.

Praca z genogramem z osobą w żałobie jest też pewnym rodzajem podsumowania i spojrzenia, gdzie w obecnej sytuacji znajduje się osoba po stracie. Genogram może dać cenną refleksję na temat tego z jakiej rodziny się pochodzi, jakie wartości są ważne, a co może ograniczać w pracy o nową rzeczywistość ku której osoba po stracie zmierza.

Przykładowy genogram z podręcznika:

Drodzy Czytelnicy! Dokładamy wszelkich starań, aby nasza strona była Wam jak najbardziej pomocna. Pamiętajcie jednak, że każda życiowa sprawa, problem, zagadnienie jest wyjątkowe i indywidualne, może wymagać profesjonalnej pomocy.
Nasza strona nie jest poradnikiem, ani encyklopedią wiedzy.
Fundacja Nagle Sami, nasi współpracownicy i przyjaciele dokładają wszelkich profesjonalnych starań, ale ze względu na zawiłość większości spraw, nie mogą ponosić odpowiedzialności, za działania podejmowane przez Was na podstawie zawartych tu informacji.

© 2012 Fundacja Nagle Sami. Wszelkie prawa zastrzeżone.