Dziś (15.06.2026) na ekrany kin trafia „Ojczyzna” nagrodzony w Cannes za reżyserię najnowszy film Pawła Pawlikowskiego. To dzieło oszczędne w formie, a jednocześnie niezwykle bogate znaczeniowo. Reżyser opowiada historię podróży Tomasza Manna przez powojenne Niemcy. Kraj, do którego wraca po latach emigracji.

Nie jest to jednak zwykła podróż. Mann powraca do ojczyzny, której już nie ma. Do kraju moralnie i fizycznie zrujnowanego przez nazizm, podzielonego na Wschód i Zachód, naznaczonego niewyobrażalną skalą zbrodni. Podróżując mercedesem wraz z córką Eriką (w tej roli bezbłędna Sandra Hüller), która jest jego sekretarką, powierniczką i kierowczynią, przemierza przestrzeń, mijając krajobrazy pamięci i utraty.

Film Pawlikowskiego stawia pytanie o znaczenie ojczyzny. Czym jest miejsce, do którego wracamy, jeśli przestało istnieć w znanej nam formie? Czy ojczyzna to ziemia, język, kultura, a może ludzie, których kochamy? Dla Manna utrata kraju splata się z inną, jeszcze bardziej osobistą stratą, ze śmiercią syna, Klausa Manna.

I właśnie ten wymiar filmu porusza najmocniej. Noblista przemawia o Goethem, sztuce, kulturze i odpowiedzialności intelektualistów. Wygłasza błyskotliwe przemówienia, staje się moralnym autorytetem dla słuchaczy. A jednak za publiczną rolą kryje się człowiek niezdolny do przeżycia własnej żałoby. Można odnieść wrażenie, że przez całe życie sztuka i twórczość zajmowały u niego miejsce ważniejsze niż rodzina. Teraz, po śmierci syna, ten porządek zostaje wystawiony na próbę.

Klaus Mann był artystą idącym własną drogą bardziej radykalnym, wolnościowym, niepokornym. W cieniu wielkiego ojca szukał własnego głosu. Pawlikowski nie ocenia tej relacji, ale pokazuje jej bolesne konsekwencje. W ciszy między kolejnymi wystąpieniami Manna wybrzmiewa coś znacznie ważniejszego niż jego publiczne słowa, to jego niewypowiedziany żal, poczucie winy i tęsknota.

„Ojczyzna” zachwyca również stroną wizualną. Każdy czarno-biały kadr jest precyzyjnie skomponowany, a prostota obrazów kryje kolejne warstwy znaczeń. Pawlikowski po raz kolejny udowadnia, że nie potrzebuje rozbudowanej narracji, aby opowiedzieć o sprawach najważniejszych. W tej oszczędności jest miejsce na refleksję o człowieku, pamięci, sztuce, odpowiedzialności i kruchości życia.

Dla osób, które doświadczyły straty bliskich, „Ojczyzna” może okazać się szczególnie przejmującym doświadczeniem. To film o różnych obliczach żałoby: po człowieku, po domu, po kraju, po świecie, który bezpowrotnie odszedł. Pokazuje, że nie każdą stratę da się nazwać, nie każdą można przepracować, a niektóre pozostają z nami na zawsze.

Jednocześnie Pawlikowski pozostawia widzowi promień nadziei, albo raczej o niego pyta… Być może w świecie pełnym gruzów, zniszczenia i bólu pozostaje sztuka, literatura, muzyka, kultura. Nie jako ucieczka od cierpienia, lecz jako sposób jego przeżywania. Jako język zdolny wyrazić to, czego nie potrafimy powiedzieć własnymi słowami.

„Ojczyzna” nie daje prostych odpowiedzi. Zostawia nas raczej z pytaniami: czym jest dom, czym jest pamięć, jak żyć po stracie i czy człowiek może naprawdę wrócić do miejsca, które utracił. To film wybitny, miniatura, właśnie dlatego, że nie zamyka tych pytań, lecz pozwala im wybrzmieć długo po seansie.